Kennisbank – niet-aangeboren hersenletsel

NAH staat voor Niet Aangeboren Hersenletsel

Een traumatisch hersenletsel wordt veroorzaakt door een trauma; invloed van buitenaf.
Dit kan bijvoorbeeld door een verkeersongeval of een val. De hersenen raken beschadigd.
Een niet-traumatisch hersenletsel wordt veroorzaakt door iets in het lichaam zelf, van binnenuit.
Bijvoorbeeld door een beroerte, ziekte, vergiftiging of gebrek aan zuurstof.

Dat verschilt per persoon. Soms herstelt je brein goed, soms blijft er iets van de schade over. Vaak merk je langzame vooruitgang, maar ook dat het veel tijd kost. Revalidatie helpt hierbij.

Vermoeidheid is een van de meestvoorkomende (aanhoudende) klacht na het oplopen van hersenletsel. Je hersenen moeten extra hard werken om gewone dingen te doen, zoals praten, nadenken of onthouden. Daardoor raak je sneller uitgeput en kunnen deze dingen extra energie kosten.

De delen van de hersenen die zorgen voor je geheugen en je concentratie kunnen beschadigd zijn.
Hierbij kan het helpend zijn om dingen op te schrijven of vaste routines te gebruiken.

Dat is bij iedereen anders. Sommige mensen merken na weken verbetering, anderen pas na maanden of jaren. Het hang af van hoe ernstig het letsel is en welke delen van de hersenen geraakt zijn.

Veel mensen merken dat ze zichzelf een beetje kwijt zijn. Je denkt, voelt of reageert anders. Dat hoort bij hersenletsel — het brein stuurt alles aan, dus schade kan veel invloed hebben.

Dat komt omdat je hersenen harder moeten werken om taal en prikkels te verwerken. Te veel informatie tegelijk (bijv. drukke gesprekken of lawaai) kan te veel zijn. Rustige, korte gesprekken helpen.

Hoofdpijn komt vaak voor, vooral in het begin. Het kan komen door spanning, vermoeidheid of overprikkeling. Rust nemen, een goed dagritme en ontspanning helpen meestal.

Dat mag meestal pas wanneer de arts of revalidatiearts zegt dat dit weer kan.
Vaak begin je rustig aan – bijvoorbeeld met een paar uurtjes per dag – en bouw je dat langzaam op.

Niet meteen. Je mag pas weer rijden als een arts of het CBR zegt dat het veilig is.
Soms moet je eerst getest worden of je hersenen goed genoeg werken om te kunnen rijden.

Als je al een rijbewijs had, mag je pas weer rijden als de arts of het CBR zegt dat het veilig is.
Soms moet je eerst getest worden.

Als je nog geen rijbewijs hebt, kun je het vaak wél halen, maar niet meteen. Eerst moet een arts beoordelen of je hersenen goed genoeg zijn om veilig te rijden. Het CBR kijkt dan of je geschikt bent om rijlessen te volgen. Soms moet je extra testen doen, zoals een medische keuring of een rijtest.

CBR rijden met zenuw- of hersenletsel
CBR rijden na een beroerte

Rust nemen, goed eten, slapen, en oefeningen doen die je vanuit de revalidatie krijgt.
Naar je lichaam luisteren is heel belangrijk. Te veel tegelijk doen kan je herstel juist vertragen.

Ze kunnen je helpen herinneren aan afspraken, samen rustmomenten inplannen, en geduld hebben. Je brein heeft tijd nodig, en steun van anderen helpt enorm. Het is belangrijk om aan te blijven geven waar ze je mee kunnen helpen. Dit kan voor hen ook lastig zijn. Ook voor jezelf omdat het moeilijk kan zijn om te begrijpen wat er precies aan de hand is.

Je kunt terecht bij je huisarts, een revalidatiecentrum, of organisaties zoals Hersenstichting of een hersenletselvereniging. Daar vind je ook lotgenoten en praktische tips.

Je hersenen kunnen prikkels minder goed filteren. Daardoor komt alles harder binnen. Een zonnebril, oordoppen of rustige omgeving kunnen helpen.

Gebruik hulpmiddelen zoals een agenda, telefoonherinneringen of een notitieboekje. Kleine dagelijkse oefeningen, zoals puzzelen of lezen, kunnen ook helpen.

Er zijn lotgenotengroepen, online forums en bijeenkomsten via organisaties zoals de Hersenstichting of Hersenletsel.nl. Het helpt om ervaringen te delen met mensen die hetzelfde meemaken.

Hersenletsel kan gedrag en emoties veranderen. Iemand kan sneller boos of verdrietig worden, zich terugtrekken, of juist veel praten. Dat komt omdat de hersenen anders werken dan voorheen.

Veel hersenletsel is onzichtbaar. Iemand kan er normaal uitzien, maar toch moeite hebben met concentratie, prikkels of plannen. Dat maakt het soms lastig te begrijpen voor de omgeving.

Er is vaak herstel mogelijk, maar dat gaat langzaam. Soms blijft er iets van de schade over. Het is belangrijk om kleine stapjes te zien als vooruitgang, ook al lijkt het traag te gaan.

Wees geduldig, geef ruimte voor rust en structuur, en bied hulp bij praktische dingen (zoals afspraken onthouden of plannen). Vraag regelmatig wat diegene fijn vindt in plaats van het te raden.

Zorg dat er rust komt: minder geluid, geen fel licht, en even geen drukte of gesprekken. Soms helpt het om gewoon samen stil te zijn, zonder iets te zeggen.

Plan genoeg rustmomenten in, ook op rustige dagen. Vermoeidheid hoort bij hersenletsel en betekent niet dat iemand “lui” is. Hun hersenen werken gewoon veel harder dan die van anderen.

Eerlijk en rustig. Erken dat het moeilijk is, maar benadruk ook wat er goed gaat.
Luisteren is vaak belangrijker dan iets zeggen.

Ja, dat is heel normaal. Hersenletsel treft niet alleen de patiënt, maar het hele gezin. Het is oké om moe, verdrietig of gefrustreerd te zijn. Praat erover met vrienden, familie of een hulpverlener.

Er zijn lotgenotengroepen speciaal voor partners en familie. Organisaties zoals Hersenstichting en Hersenletsel.nl bieden informatie en contact met anderen in dezelfde situatie.

Neem tijd voor jezelf — ook al voelt dat lastig. Plan rustmomenten in, blijf leuke dingen doen, en vraag hulp van anderen. Je kunt pas goed zorgen voor een ander als je ook voor jezelf zorgt.

Niet altijd. Vaak is er niets aan de buitenkant te zien. Dat maakt het lastig, want problemen met concentratie, geheugen of prikkels zijn onzichtbaar — maar wel echt.

Dat komt niet door onwil, maar omdat het brein moeite heeft met informatie verwerken. Te veel prikkels of uitleg tegelijk kunnen ervoor zorgen dat de leerling afhaakt of dingen niet opslaat.

Houd het overzichtelijk: korte, duidelijke uitleg, één opdracht tegelijk, en visuele ondersteuning (zoals stappenplannen of pictogrammen). Herhaling helpt enorm.

Plan rustmomenten in en geef de leerling toestemming om even pauze te nemen. Te veel prikkels (geluid, licht, drukte) kunnen leiden tot hoofdpijn, concentratieverlies of emotionele uitbarstingen.

De belastbaarheid is vaak kleiner dan vroeger. Wissel inspanning en rust af, en kijk niet alleen naar tempo, maar vooral naar inzet en vooruitgang in kleine stappen.

Ja. Door hersenletsel kan iemand sneller boos, verdrietig of juist vlak reageren. Het helpt om rustig te blijven, emoties te benoemen (“Ik zie dat dit frustrerend is”) en voorspelbare routines aan te bieden.

Samenwerken en communiceren

Zorg voor korte lijnen. Ouders weten vaak goed wat werkt of niet werkt. Overleg met mentor, zorgcoördinator en eventueel de revalidatiebegeleider. Samen kun je een passend plan maken.

Alleen als de leerling en ouders dat goed vinden. Een korte uitleg helpt vaak om begrip te creëren (“Soms heeft hij/zij meer rust nodig omdat zijn/haar hersenen harder moeten werken”).

Bij organisaties als de Hersenstichting, Hersenletsel.nl, en het Expertisecentrum NAH en onderwijs. Zij bieden tips, lesmateriaal en trainingen voor onderwijsprofessionals.